Samenstelling van de Raad van Toezicht: wat een profiel niet vastlegt

Bij Bestuurderscentrum plaatsen we al jaren vacatures voor Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen. Vanuit dat uitkijkpunt zien we een duidelijke verschuiving: van de brede generalist naar de specifieke specialist. In dit artikel gaan we in op wat die ontwikkeling betekent voor de samenstelling van een Raad, en voor de dynamiek in de boardroom.

Van generalist naar specialist

Waar een vacature voor een toezichthouder zich vroeger vooral richtte op ervaring, sectorgevoel en een brede bestuurlijke blik, is de vraag de afgelopen jaren veel specifieker geworden. Raden zoeken gericht naar de financiële expert, de jurist, de digitale specialist, de zorginhoudelijke professional. De geschiktheidsmatrix helpt daarbij om te zien welke deskundigheid aanwezig is en welke nog ontbreekt.

Die ontwikkeling is goed te begrijpen. Organisaties zijn complexer geworden, wet- en regelgeving vragen om specifieke kennis en toezicht op digitalisering of financiële continuïteit vraagt om mensen die daar thuis zijn. Raden zijn er deskundiger door geworden.

Wat een profiel niet vastlegt

Een profiel beschrijft wat iemand weet en kan. Het beschrijft niet hoe die individuele profielen samen de dynamiek in de boardroom bepalen: hoe de leden zich tot elkaar verhouden en hoe de Raad tot een gezamenlijk oordeel komt. Kennis en ervaring laten zich in een matrix vangen; die dynamiek veel minder.

En juist daar komt het in Toezicht op aan. Een Raad van Toezicht ziet risico's die het bestuur niet ziet en stelt de vragen die anders niet gesteld worden. Dat is geen optelsom van vakgebieden, maar een gezamenlijke blik die er moet zijn op het moment dat het spannend wordt.

Wanneer compleet ook een valkuil kan zijn

Een Raad waarin elk vakgebied is bezet geeft vertrouwen. Tegelijk kan juist die volledigheid een vals gevoel van zekerheid geven. Als alles gedekt lijkt ligt het voor de hand dat ieder vooral op het eigen terrein let, in de veronderstelling dat de rest bij een ander in goede handen is. Dat is geen kwestie van tekortschieten; zo werken groepen nu eenmaal. Maar het kan betekenen dat er breuklijnen ontstaan die lang onzichtbaar blijven, tot een lastig besluit ze activeert.

Breuklijnen in raden: wat de wetenschap zegt

In de wetenschap heet dit verschijnsel faultlines: breuklijnen die een Raad kunnen opdelen in subgroepen. Alana Vandebeek, Assistant Professor aan de Open Universiteit, doet hier al jaren onderzoek naar en laat zien dat het vooral van de omstandigheden afhangt of en wanneer ze gaan spelen. Welke rol profielen daarin spelen is een van de vragen die we op het seminar van 3 november verkennen.

Een lid vertrekt: vervangt u het profiel, of kijkt u naar het geheel?

Nergens wordt die dynamiek zo concreet als bij een vacature. Als een lid vertrekt, is de vanzelfsprekende reactie om het profiel te vervangen: de jurist gaat, er komt een jurist. Logisch, en tegelijk een goed moment voor een bredere vraag. Wie vertrekt laat niet alleen een vakgebied achter, maar ook een plek in het samenspel van de Raad. En de opgave van de organisatie is zelden nog dezelfde als toen die persoon werd benoemd.

De vraag bij een vacature wordt dan niet alleen "welk profiel zijn we kwijt?", maar ook: wat heeft deze Raad als collectief nú nodig en wat betekent een nieuw lid voor het samenspel?

Een vraag zonder standaardantwoord

Een profiel zegt iets over een individu, maar Toezicht is een collectieve verantwoordelijkheid. Versterkt het samenstellen van een Raad op basis van profielen die collectiviteit of vraagt het juist iets extra's om haar te bewaken? Daar bestaat geen standaardantwoord op. Het is een vraag die elke Raad voor zichzelf beantwoordt, in de eigen situatie.

Seminar: De (on)zin en impact van profielen in Bestuur en Toezicht

Over precies die vraag organiseren wij op dinsdag 3 november het seminar De (on)zin en impact van profielen in Bestuur en Toezicht, samen met KPE en C3 adviseurs & managers. In de ochtend staat de (wetenschappelijke) onderbouwing centraal, met de keynote van Alana Vandebeek en een bijdrage van Jef Hendrickx, Beyond the Matrix. In de middag brengt u met profielkaarten en een spiegelgesprek de sterke en kwetsbare plekken van uw eigen Raad in kaart, samen met bestuurders en toezichthouders uit andere sectoren. Daar komen ook praktische vragen op tafel, bijvoorbeeld wanneer een vaste zetel de juiste keuze is en wanneer het volstaat om specifieke of tijdelijke kennis in te vliegen. U gaat naar huis met een scherper beeld van uw Raad en concrete punten om mee verder te gaan.

Het seminar vindt plaats in Huize Bergen in Vught, van 10.00 tot 16.15 uur, met aansluitend een netwerkborrel. Zien we u daar?

Registreer u hier >>